Kütahya’da dokuz kişinin hayatına mal olan kazayla ilgili bilgi veren TCDD Genel Müdürü Süleyman Karaman, “Ray, 37 parça olmuş. Böylesi görülmemişti” dedi. Karaman, kazaya dair soruları yanıtlarken üç aydan beri trenlerde emniyet kemeri konusunu araştırdıklarını da açıkladı. Eğer uygulama hayata geçerse, TCDD dünyada ilk olacak. Karaman, dün son kaza ve yeni önlemlerle ilgili özetle şu bilgileri verdi:
Ray 37 parça: Ray 37 parça olmuş. Şimdiye kadar bu kadarı görülmemiş. Biz asıl rayın kırılma sebebini arıyoruz. Bunun için kırılan rayı üniversiteye incelemeye göndereceğiz. İTÜ ile görüşüyoruz. Ray analizi sonrasında kazanın nedeni net bir şekilde belli olacak.
100 yıldır bakım görmeyen ray var: TCDD’nin raylarda bakım yapmadığı eleştirileri doğru değil. Kütahya yolunun geçen sene martta bakımı yapıldı, sorun görülmedi. Fakat güney bölgelerinde 100 yıldır bakımı yapılmayan hatlar var. Bu hatlarda da sadece yük taşınıyor. Toplam 10 bin 200 kilometrelik demiryolu hattının 5 bin 200 kilometresini yeniledik. Diğer yollarda bakım eksikliği var. 2011 yılına kadar her yıl 50 bin ton ray alarak mevcut hatları da yenilemeyi hedefledik.
Yolcu güveni tam: Kazadan sonra yolcu sayısında düşme, rezervasyonlarda iptal yok.
Emniyet kemeri olsaydı…: Güvenliği daha da artırmak üzere trende emniyet kemeri için üç aydır çalışma yapıyoruz. Uluslararası Demiryolları Birliği’ne yazı yazdık. Dünyada demiryollarında emniyet kemeri kullanan ülke yok. Aslında trenlere emniyet kemeri koymamız lazım. Kütahya’da yaşanan kazada da emniyet kemerinin olmasının çok yararı olabilirdi.
İddialı ve kazalı yıllar
Karaman, koltuğuna 2003 yılında oturdu. Karaman döneminde TCDD, İstanbul’u deniz altından birleştirecek Marmaray, Londra’yı Çin’e bağlayacak İpekyolu Projesi, demiryolu taşımacılığının özel sektöre açılması gibi iddialı atılımlarla konuşuldu. Ama kurumu manşetlere taşıyan kazalar oldu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı İETT’den TCDD’nin başına getirilen Karaman’ın dört yıllık görev süresi aynı zamanda son 25 yılın en büyük üç tren kazasına da sahne oldu. 57 kişi öldü. 204 kişi yaralandı. 2004′teki ‘hızlandırılmış’ tren kazasından sonra görevden alınan Karaman, 2005′te aklanarak geri döndü.
Kütahya’da meydana gelen dokuz ölümlü kazanın soruşturması devam ederken 2004 yılında Sakarya’nın Pamukova ilçesinde meydana gelen ‘hızlandırılmış tren kazası’ davası sessiz sedasız bitti. 41 kişinin öldüğü kaza için makinistlerden Recep Sönmez bir yıl üç ay hapis 733 YTL para, Fikret Sönmez iki yıl altı ay hapis, 1100 YTL para cezasına çarptırıldı. Tren şefi Köksal Coşkun beraat etti.
Karara hem makinistler, hem kazada yakınlarını kaybedenler itiraz edecek. Karar kesinleştiğinde bile bir süre tutuklu yargılandıktan sonra salıverilen ve işlerine geri dönen makinistler, tutuklu kaldıkları süre göz önüne alınırsa, hiç hapse girmeyebilir. ‘Hızlandırılmış’ tren projesinin sahipleri Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım ve TCDD Genel Müdürü Süleyman Karaman da koltuklarında oturmayı sürdürüyor.
Hızlandırılmış tren kazasında adalet ‘ağırlaştırılmış’ bir bilirkişi raporu zincirinin ardından tecelli etti. Kazanın ardından 3.5 yılda lık Adapazarı 2′nci Ağır Ceza Mahkemesi’nde 23 kez duruşma yapıldı. Bilirkişi heyetleri 80 kilometre hızla gitmeleri gerekirken 132 kilometre hız yaptığı ileri sürülen makinistleri sekizde dört, yol tamirat yapmayan ve sinyalizasyon hatası yaptığı ileri sürülen TCDD yönetimini de sekizde dört oranında kusur buldu. Ancak bu kusurlar sonra defalarca oluşturulan bilirkişi raporlarında ayrı değerlerde gösterildi.
İrem’in babası oradaydı
Ölen İrem Candan’ın babası Alaattin Candan da dün 23′üncü kez mahkemedeydi. “Ben makinistlere zaten suç bulmuyorum” diyen baba, TCDD’nin sekizde dörtlük kusurunun ortada kaldığını, bu kusura da ceza verilip ‘şahsileştirilmesi’ni istedi.
Kütahya’da dokuz kişinin öldüğü tren kazasıyla ilgili olarak Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryoları’na (TCDD) eleştiri yağarken, Türk Ulaşım-Sen Genel Başkanı Nazmi Güzel, ‘ağır lokomotif, eski yollar, yorgun malzeme’lere dikkat çekti.
Kazayla ilgili basın toplantısı yapan Güzel, hiçbir tren kazasının tek bir sebebe bağlı olarak meydana gelmeyeceğini söyledi. Üç TCDD görevlisinin tutuklanmasına, kaza nedeni olarak sadece yol bakım ihmalinin gösterilmesinin yol açtığını savunan Güzel şunları vurguladı:
Kaza yapan trenin önünde 118 tonluk bir makine, ardında 44 dingilli ve 502 ton yük var. Yolcu kapasitesi 474, mürettebat ise beş kişi. Ağır tonaj, yol malzemelerinin 15 yıllık olması ve yorgun malzeme olma ihtimali de kazada temel faktörler.
Bölgede kontrol yapılmış
Yol kontrolü ölçüm makineleri bu bölgede 7 Ocak 2008′de çalışmalar yapmış, bu bölgeye şube şefi tarafından 23 Ocak 2008′de aylık turnesi gerçekleştirilmiş. Yol malzemelerinin yenilenmesi için poz çalışmalarının yakın tarihte yapılmadığı, bazı rayların 15 yıllık oldukları bilinmektedir.
Ancak bilinen başka bir şey de demiryolu ömrünün 30 yıl olduğudur. Aşırı hizmet veren yollarımızdaki yorgun malzeme, ölçümlerle tespit edilerek gerekli müdahale yapılıyor.
Üç vagonun raydan çıkmasına neden olan şey, dış raydaki kırılmadır. Aksi olsaydı tren raydan çıksa da vagonlar devrilmeden olay engellenirdi.
Kazaları tetikleyen şey ağır tonajlı makinelerdir. 120 tonluk makinelerin geçtiği bir yolda risk oluşuyor. Diğer faktörler eklenince kaza geliyor.
Beş yılı aşkın süredir yol bakım ve onarım çalışmaları gerektiği düzeyde olmadı. Demiryolları yaşlanmış ve yorgun. Zamanında yapılması gereken bakımlar yapılmıyor.
Öte yandan dün bir tren kazası daha yaşandı. Çankırı Tren Garı’nda manevra yapan yük treninin raydan çıkması sonucu altı vagon devrildi.
Kütahya’da yaşanan tren kazasının ardından TCDD’nin demiryolu teknolojisine gerekli yatırımı yapıp yapmadığı tartışma konusu olurken, kurumun rayları kontrol eden cihaz alma girişiminin Hazine’ye takıldığı ortaya çıktı.
TCDD, raylara yönelik kontrollerin daha detaylı olarak yapılması için, “Yol ve Katener Muayene Makinesi” almak için 2 yıl önce ihaleye çıktı.
Dış proje kredili olarak yapılan ihaleyi, Plaser isimli firma kazanırken, bu firma 6.5 milyon dolar değerindeki cihazı temin etmek için Avusturya’daki finans kuruluşu Bank Austria Creditanstalt’dan kredi buldu.
Söz konusu kredi anlaşması, Mayıs 2007′de Hazine Müsteşarlığı’na gönderilirken, müsteşarlık, krediye onay vermedi. Hazine Müsteşarlığı’nın kredi kuruluşu ile faiz oranı konusunda anlaşamadığı öğrenildi.
Bilgisayar sistemi
Hazine’nin kredi anlaşmasına onay vermediği için alınamayan cihazda son teknoloji IBM uyumlu bilgisayar sistemi bulunuyor. 120 kilometre hızla hareket edebilen cihaz, raylardaki her türlü unsuru inceliyor. Yol geometrisini ölçen ve bu kapsamda kilometrik yer ölçümü yapan cihaz, sağ ve sol rayın uzunlamasına seviyesi, hat açıklığı ve raylardaki burulmayı saptayabiliyor.
Cihaz, ray profili ölçüm özelliğiyle de raylardaki aşınmayı ölçüyor. Böylece, sorunlu bölgeler kolayca bulunabiliyor. Cihaz, ray ve travers üzerindeki kusurları otomatik olarak belirleyerek, hattın genel kurumunu ortaya koyuyor. Elde edilen veriler bilgisayar ortamında aktarılarak, merkeze gönderiliyor.
Erdoğan: Yılların ihmali var
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, dünkü grup toplantısında Kütahya’da 9 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazasının tüm yönleriyle incelendiğini söylerken, yıllardır raylı sistemin ihmal edildiğini söyledi. Yenileme çalışmalarının devam ettiğini kaydeden Erdoğan, “Alacağımız mesafe çok fazla” diye konuştu.
‘Araçların ağırlığı da kazada etkili’
Türk Ulaşım-Sen Genel Başkanı Nazmi Güzel, dün düzenlediği basın toplantısında Kütahya’da 9 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Kaza nedeninin sadece yol faktörü olarak gösterilmemesi gerektiğini vurgulayan Güzel, “Lokomotifin 118 ton, arkasındaki yükün 502 ton olması, yol malzemelerinin 15 yıllık olması ihtimali de kazanın meydana gelmesindeki temel faktörler arasında” dedi. Tren geçtikten sonra kırılmanın yaşandığını belirten Güzel, “Bu kazayla CTC’nin (Centrolized traffic control) uzaktan yakından alakası yok” dedi.
Kütahya‘daki tren kazasında yetkililer topu ‘conta’ya atarken, Pamukova‘da 41 kişinin öldüğü hızlandırılmış tren faciasında da olan ölenlere olmuştu. Radikal, tam bir yıl önce, 27 Ocak 2007 günü yayımladığı haberde, iki makinistin de görev başına dönmesiyle tüm sorumluların hiçbir şey olmamış gibi işlerine devam etmesini, ‘Hızlı trende suç ölenlerin’ başlığıyla duyurmuştu.
Haberde, dünyadaki tren kazalarında sorumluların nasıl hareket ettiğine ilişkin örnekler vardı:
“10 Mayıs 2002′de Potters Bar kasabasında bir trenin dört vagonu raydan çıktı. Yedi kişi öldü. Trenin üzerinden geçtiği köprünün hatalı inşa edildiği ortaya çıkınca Ulaştırma Bakanı Stephen Byers istifa etti.
Yine Britanya‘da 17 Ekim 2000′de 160 kilometre hızla giden tren kaza yaptı. Dört kişi öldü. Kazaya raydaki bir kırıklığın neden olduğu saptanınca demiryolu işletmeciliğini üstlenen Railtrack şirketinin yöneticisi Gerald Corbett görevinden ayrıldı.
Fransa‘da da 1998′de benzer bir tren kazası oldu. 56 kişinin öldüğü kazanın ardından Devlet Demiryolları Müdürü Philippe Rouvillois istifasını sundu.
Hindistan‘da 2 Ağustos 1998′de iki tren ışıklandırma hatası nedeniyle çarpışınca Demiryolları Bakanı Nitish Kumar daha soruşturma açılmadan istifa etti.
Bu haber de Türkiye’den: Sakarya Pamukova‘da 22 Temmuz 2004′te 41 kişinin ölümüyle sonuçlanan ‘hızlandırılmış tren kazası’nda sekizde dört kusurlu bulunan iki makinist Recep Sönmez ve Fikret Karabulut‘un görevlerine döndüğü ortaya çıktı. TCDD Genel Müdürü Süleyman Karaman ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım, istifa etmeyi zaten düşünmemişti. Kazanın sorumluları tam kadro görev başında.
Oysa kazaya ilişkin bilirkişi raporları netti. Kazada sekizde dört, 80 kilometre hızla gitmeleri gerekirken 132 kilometre hız yapan makinistler, sekizde de dört de yol tamiratlarını yapmayan ve sinyalizasyon hatası yapan TCDD yönetimi suçluydu. Sivil toplum örgütleri ve muhalefet tek sesti: “TCDD Genel Müdürü Süleyman Karaman ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım istifa etmeli.”
Dava hâlâ sürüyor
Tepkiler dinmeyince 55 gün sonra Karaman’ı görevden alan Yıldırım eleştirileri ‘ustaca’ savuşturdu: “Zor anlarda kaçacak adam değilim.” Karaman ise yargıya gitti, 2005′te Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararıyla görevinin başına döndü. Kazanın ardından altı ay hapis yatıp çıkan iki makinist ise halen beş yıla kadar hapis istemiyle yargılanıyor.
